In de ouderkamer van basisschool De Vier Windstreken in Amsterdam-Noord is het op donderdagochtend een drukte van jewelste. De vloer ligt tot ver in de gang bezaaid met rijen boodschappentassen. Een groep moeders staat schouder aan schouder te kletsen terwijl ze bijna tweehonderd maaltijdpakketten inpakken. “Dit doen we elke twee weken”, vertelt Sana, brugfunctionaris op De Vier Windstreken. “Zo zorgen we ervoor dat bijna alle kinderen thuis een goedgevulde koelkast hebben.”
Scholen hebben de vrijheid om het schoolmaaltijden-budget op hún manier te besteden. De ene school biedt wekelijks een warme lunch, de andere elke dag gesmeerde boterhammen. “Wij kiezen ervoor om ouders een flinke tas boodschappen mee naar huis te geven”, legt Sana uit. Ouders halen de pakketten zelf op en zorgen dat thuis alles netjes wordt gedeeld. “We willen ouders niet buitenspel zetten”, vertelt Sana. “Door ze op deze manier te betrekken, groeit hun gevoel van trots en eigenwaarde. En als je in armoede leeft, heb je dat keihard nodig.”
In elk pakket zit brood, beleg, yoghurt, eieren, groenten en fruit. Sana: “We kiezen ook producten die veel gezinnen anders niet zouden kopen. Denk aan kiwi’s of blauwe bessen: gezond en lekker, maar vaak erg duur.” Of de aanpak werkt? Daar is Sana van overtuigd: “Je hoeft de volgende dag alleen maar in de broodtrommels te kijken: gevuld, gezond en gevarieerd. Dat is zo belangrijk.”
Sana heeft met eigen ogen gezien hoe noodzakelijk de schoolmaaltijden zijn. “Sommige ouders durfden hun kinderen niet naar school te sturen, omdat ze thuis geen eten voor in de broodtrommel hadden”, vertelt Sana. “Het idee dat kinderen daardoor thuisblijven, breekt je hart. Dankzij het Programma Schoolmaaltijden hoeft dat niet meer.”
“Het mooie is dat ouders zelf helpen met inpakken. Dat verbindt, zoals je ziet”, lacht Sana. In de hoek staat een pan op het fornuis en wordt thee gezet. “Als we zo klaar zijn met de pakketten, lunchen we met z’n allen. Voor mij een uitgelezen moment om te horen wat er thuis speelt en hoe het gaat – met de kinderen én de ouders.”
Als brugfunctionaris is Sana voor gezinnen namelijk het eerste aanspreekpunt op De Vier Windstreken. Nuchter vertelt ze hoe ze in een aantal jaar vloeiend Arabisch heeft geleerd, zodat ze met alle ouders goed contact kan hebben. “Sommigen zijn nog niet zo lang hier en doen hun uiterste best om Nederlands te leren. Tot die tijd kan ik ze in het Arabisch ondersteunen – en leren we van elkaar!” Sana’s betrokkenheid gaat ver: ze helpt gezinnen bij administratieve vragen, verwijst door naar hulpinstanties en staat klaar als er thuis zorgen zijn. “Ik weet niet hoe het zonder Sana zou moeten”, zegt een van de moeders aan tafel.
De impact van het Programma Schoolmaaltijden is duidelijk voelbaar in de school. “Ouders werken samen en leerkrachten merken rust in de klas”, zegt Sana. “En de kinderen? Die hebben meer energie, concentratie en plezier in het leren. Zo krijgt elk kind een eerlijkere kans om zich te ontwikkelen.”
Tijdens een werkbezoek aan IKC Prins Willem Alexander in Vlaardingen werd één ding glashelder: als schoolmaaltijden, een brugfunctionaris en een rijk naschools aanbod samenkomen binnen één school, versterken ze elkaar en maken ze een wereld van verschil voor kinderen én hun ouders.
Aan tafel zitten ze met z’n allen: directeur Corine, hulpouders Sandra en Derk en een leerling uit groep 8: Valentino. Dat is geen toeval, maar typerend voor hoe basisschool Panta Rhei in Coevorden werkt. De hulpouders helpen al jarenlang mee. Ze zijn zo betrokken, dat ze ook nu hun eigen kind er niet meer op zit, nog steeds op school te vinden zijn. “Je blijft gewoon komen,” zeggen ze, “omdat het hier ook een beetje van jezelf voelt.”
We verwachten veel van onze scholen en leerkrachten. Te midden van nijpende tekorten en complexe gezinssituaties, stomen ze onze kinderen klaar voor het volwassen leven. Vertrouwen en waardering zouden dus op hun plaats zijn. In plaats daarvan krijgen scholen vaak te maken met betutteling. Dat ondermijnt hun vakkundigheid, beargumenteert Hans Spekman vandaag in het AD.
Beekdal VSO in Amersfoort begeleidt zo’n 160 moeilijk lerende kinderen. Daarbij draait het niet alleen om taal en rekenen, maar ook om praktische en sociale vaardigheden. Binnen hun brede lesaanbod is horeca een belangrijk onderdeel, mogelijk gemaakt door het Programma Schoolmaaltijden. Hier maken leerlingen kennis met allerlei ingrediënten, gerechten en werkwijzen. Vervolgens koken ze maaltijden voor zichzelf én voor hun medeleerlingen. “Daardoor is eten niet alleen voedzaam, maar ook leerzaam”, zegt Ard Frie, adjunct-directeur op Beekdal VSO.
Montessori Kindcentrum Oostzanerwerf in Amsterdam telt rond de honderd leerlingen. Diana Comello, schoolleider, vertelt hoe belangrijk het Programma Schoolmaaltijden is: “We zagen vroeger dagelijks lege broodtrommels. Soms kwam er zelfs beschimmeld brood uit de tas.”
Het is officieel bevestigd: het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap verlengt het Programma Schoolmaaltijden in zijn huidige vorm tot en met december 2028. Dit goede nieuws geeft duidelijkheid en rust voor scholen en gezinnen. Voor bijna 400.000 leerlingen betekent dit dat zij de komende jaren verzekerd blijven van een schoolmaaltijd. Scholen kunnen blijven rekenen op steun bij het organiseren van eten op school (via het Jeugdeducatiefonds) of het verstrekken van boodschappenkaarten voor thuis (via het Rode Kruis).
